Ratunku! Dzieci mówią coraz gorzej!

Komunikacja to jeden z najważniejszych kanałów związanych z przekazem informacji. Jedną z jej odmian jest komunikacja przy pomocy języka nazywana także komunikacją werbalną. To dzięki niej określamy własne poglądy i odczucia i prezentujemy osobisty punkt widzenia. Jest to unikalny sposób porozumiewania się, który wpływa na relacje w otoczeniu i nasze funkcjonowanie w świecie. A co jeśli ta komunikacja jest utrudniona? A jeśli człowiek ma problem z wymową to jak odbierane są wysyłane przez niego komunikaty? Jaka jest samoocena i poczucia własnej wartości kogoś kogo ludzie nie mogą zrozumieć?

 Ja jako terapeuta dziecięcy i logopeda coraz częściej spotykam się ze zjawiskiem globalnego regresu w wymowie współczesnych dzieci. Wady wymowy w młodszych klasach szkoły podstawowej to standard.  Proces rozwoju mowy nie kończy się w wieku  6 lat, ale przesuwa na kolejne etapy edukacji. Dziecko, którego wymowa nie jest prawidłowa robi również błędy w pisowni, a to z kolej prowadzi do dalszych trudności edukacyjnych. Skutkiem nagromadzenia się tego typ problemów jest niska samoocena dziecka i brak poczucia własnej wartości.

Wczesna diagnoza dziecka – kluczem do sukcesu!

Wielu rodziców  twierdzi, że nie będą diagnozować własnego dziecka, bo nie są specjalistami z każdej dziedziny. Tymczasem zarówno w internecie jak i w wielu programach edukacyjnych pojawia się problem niewłaściwej artykulacji. Czasem wystarczy tylko trochę poszukać i poznać pewne szczegóły związane z mową dziecka w określonym wieku, by stwierdzić, że z moim dzieckiem coś jest nie tak. Jestem zdania, że czasem lepiej podjąć pewne działania nawet jeśli nie są one konieczne niż nie robić nic. Zachęcam do zapisywania dzieci na badania do poradni psychologiczno – pedagogicznych. Tam otrzymają Państwo rzetelną wiedzę dotyczącą Waszego dziecka. Wczesna diagnoza wady wymowy i podjęcie właściwych kroków związanych z terapią dziecka może pomóc w zminimalizowaniu negatywnych skutków nieprawidłowej artykulacji.

Ja pomóc własnemu dziecku?

Przede wszystkim należy poszukać konsultacji logopedycznej i zbadać słuch dziecka. Dodatkowo ważna jest obserwacja zachowań społecznych dziecka: Czy chętnie nawiązuje kontakty z innymi dziećmi?, Czy ma potrzebę komunikowania się z otoczeniem? W jaki sposób nawiązuje kontakty?

Kolejny istotnym krokiem jest analiza sytuacji przed porodowej, porodowej i w pierwszych kilku latach życia dziecka.

Kiedy się trzeba martwić?

- jeżeli Twoje dziecko do 7 miesiąca życia nie zacznie gaworzyć

- jeżeli dziecko urodziło się z trudnościami (długi i ciężki poród, komplikacje poporodowe, czynniki działające urodzeniu dziecka),

- na pewnym etapie życia pojawiły się problemy z przyjmowaniem pokarmów (dziecko ulewało, krztusiło się, odmawiało jedzenia pokarmów stałych lub obficie się śliniło),

-jeśli pojawiły się problemy z rozwojem ruchowym (dziecko późno zaczęło chodzić, dziecko nie raczkowało),

- dziecko później niż inne dzieci w tym wieku zaczęło wypowiadać pierwsze słowa, zadania i miało trudności w wymowie),

- u dziecka stwierdza się ubogi zasób słownictwa i słabe rozumienie poleceń

- w wymowie dziecka większość głosek jest zastępowana przez [t], [a]

- do 5-6 lat problem z ograniczonym zasobem głosek miękkich,

- dziecko opuszcza wiele głosek, przestawia strukturę wewnątrz wyrazu,

- w wieku 7 lat dziecko nadal ma nie zakończony rozwój artykulacji.

To tylko niektóre symptomy mogące wskazywać na problemy z wymową u dziecka i konieczność podjęcia odpowiednich działań wspomagających.

Dzieci mówią coraz gorzej

W ostatnich lata obserwuje się coraz większą liczbę dzieci wymagających dodatkowych zajęć logopedycznych w szkole i poza nią.  Wszystko to co związane z postępem technologicznym po części wpływa także na regres rozwojowy. Dzieci mało manipulują przedmiotami (dzieci nie lepią z plasteliny, nie malują kredkami). Słaba motoryka rąk wpływa na gorszy rozwój mowy. Dodatkowo zaburzenia w obrębie dużej motoryki i ograniczanie zajęć ruchowych (dzieci nie biegają, nie spacerują, wszędzie są podwożone przez rodziców) także mają negatywne skutki dla rozwoju artykulacji każdego dziecka. Dlatego tez potrzebne jest zwiększanie świadomości rodziców i wczesna interwencja logopedyczna. W przeciwnym razie nieprawidłowa artykulacja może przyczynić się do narastania deficytów w obrębie innych funkcji, czego skutkiem będą wielopłaszczyznowe zaburzenia funkcji rozwojowych u dziecka.

Małe dzieci – duży kłopot i brak czasu

Z czego wynikają problemy dziecka w szkole? Dlaczego coraz większa grupa dzieci potrzebuje specjalistycznego wsparcia? W jaki sposób wykryć zaburzenia u dziecka i gdzie szukać pomocy? na te i inne pytania postaram się odpowiedzieć w tym artykule!

Wiek XXI – wiek rozwoju cywilizacji i postępu technicznego spowodował wiele negatywnych konsekwencji w wielu dziedzinach życia, w tym także w wychowaniu. Diametralnie zmieniało się środowisko rodzinne. Obecnie zarówno mama jak i tata są zmuszeni pracować na utrzymanie rodziny, Młodzi dziadkowie także są aktywni zawodowo. w związku z tym obowiązki wychowawcze coraz częściej przejmują instytucje państwowe. Na początku dziecko trafia do żłobka, potem do przedszkola gdzie czeka na rodziców do 15 a zatem nawet dłużej. Kolejnym etapem edukacji jest szkoła podstawowa i przebywanie dziecka na świetlicy do późnych godzin popołudniowych.

Służbowe kontakty w rodzinie

Kontakty między rodzicami i dziećmi nie są już tak uczuciowe jak kiedyś. W wielu wypadkach ograniczają się one jedynie do kilku godzin w ciągu dnia. Są to często wymuszane rozmowy „Co u ciebie?”, „Jak w szkole?”, „Ok” i brak w nich zabarwienia emocjonalnego. Kontakty rodzinne przyjęły charakter rozmów służbowy charakter. Przewaga czasu spędzanego w pracy nad czasem spędzanym z rodziną sprawiła, że zmęczony rodzic nie ma ochoty na wspólne zabawy i spacery z dzieckiem. Pozostawia więc dziecko w towarzystwie zdobyczy dzisiejszej techniki. Gry komputerowe, telewizja i internet to najlepsi przyjaciele dzieci i młodzieży XXI wieku.

Konsekwencje zmiany modelu rodziny

Konsekwencją powyższych zmian są problemy szkolne dzisiejszych uczniów, którzy często odrabiają pracę domową na świetlicy w pośpiechu i bez nadzoru dorosłego.  Coraz większa grupa dzieci potrzebuje specjalistycznej pomocy: terapeuty, logopedy, pedagoga. Braki w stymulacji rozwoju przyczyniają się do jego zaburzenia. Rodzice początkowo mogą nie zauważyć pewnych symptomów, gdyż z braku czasu po prostu nie wiedzą, że z ich dzieckiem coś jest nie tak. Dopiero interwencja nauczyciela staje się początkiem zmian. Rodzic szuka konsultacji specjalistycznej i zaczyna podejmować działania zmierzające do zmian.

Gdzie szukać pomocy?

Jedną z instytucji do której wówczas należy się zgłosić jest Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna gdzie dziecko zostanie zdiagnozowane i otrzyma zalecenia do terapii. Dodatkowo wsparcie można uzyskać u terapeutów, psychologów, pedagogów i logopedów. Niestety takie wizyty muszą być często wizytami odpłatnymi ze względu na zbyt długi okres oczekiwania w przypadku refundacji z NFZ. Ważne jest jednak, aby podjąć działania w odpowiednim czasie i pomóc dziecku.

Na koniec chciałabym zaapelować do zapracowanych rodziców o to, by znaleźli czas dla swoich dzieci. Tylko w ten sposób dają im to co najważniejsze: miłość i zainteresowanie. Tylko w ten sposób mogą szybko wykryć wszelkie deficyty w rozwoju swoich dzieci i odpowiednio wcześniej podjąć działania interwencyjne.

Skąd się biorą wady wymowy?

Co może wpłynąć na rozwój mowy naszego dziecka?

W rozwoju dzieci pojawia się wiele czynników mogących wpływać na nabywanie funkcji w zakresie czynności mowy. Bardzo ważnym elementem tego procesu jest ogólna komunikacja między dzieckiem a rodzicami już od pierwszych dni życia dziecka.

Mama, która nachyla się nad dzieckiem i mówi do niego czułe słowa, stwarza mu pierwsze możliwości porozumiewania się ze światem. Na rozwój mowy naszego dziecka może wpłynąć wiele czynników m.in. ciąża, poród, pierwsze dni po urodzeniu i pierwsze lata życia.

Mowa dziecka a przebieg ciąży

W momencie zapłodnienia i powstawania zarodka mogą zaistnieć pewne sytuacje, które doprowadzą do powstania wad genetycznych. Często ich konsekwencją i elementem współwystępującym są zaburzenia mowy.

Kobieta będąca w ciąży jest narażona na szereg niebezpieczeństw. Działają na nią czynniki chemiczne (chemia spożywcza, wziewna, leki, chemia w kosmetykach i środkach czystości). Dodatkowo kobieta jest narażona na bakterie i wirusy będące w powietrzu (szczególnie groźny w ciąży wirus opryszczki i różyczki). Kolejnym negatywnie działającym czynnikiem może być toksoplazmoza, której konsekwencją jest często opóźniony rozwój psychoruchowy oraz opóźniony rozwój mowy.

Jeżeli w 24 – 25 tygodniu ciąży mama się rozchoruje, dojdzie do podwyższenia ciśnienia, pojawi się opuchlizna to również może wpłynąć na funkcjonowanie dziecka.

W okresie płodowym rozwija się u dziecka odruch ssania. Około 34 tygodnia ciąży następuje synchronizacja między oddychaniem, ssaniem i połykanie. Wszelkie komplikacje na tym etapie mogą doprowadzić do nieodwracalnych skutków związanych z zaburzeniami mowy.

Niekorzystne czynniki działające w czasie porodu i w okresie okołoporodowym

Bardzo niebezpieczne dla zdrowia i życia matki oraz jej dziecka są porody wymuszane, nieprawidłowo przeprowadzona akcja porodowa oraz porody przeciągane w czasie lub tzw. porody za szybkie. Na tym etapie zawsze może dojść do niedotlenienia lub mikrouszkodzeń mózgu co wpływa na opóźnienie lub zaburzenie procesu mowy.

Pierwsze godziny życia dziecka to czas w którym powinno się prowadzić nieustanną obserwację wszystkich funkcji życiowych. Szczególnie ważnym elementem na tym etapie jest badanie słuchu. Wszelkie nieprawidłowości związane z tym badaniem mogą mieć zasadniczy wpływ na rozwój mowy naszego dziecka.

Okres niemowlęcy i wczesne dzieciństwo

Przyczyną nieprawidłowości mogą być wszelkie urazy mechaniczne głowy (dziecko może nagle zacząć się jąkać), zatrucia, choroby przebiegające z wysoką gorączką, drgawkami i utratą przytomności, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych itd.

Prawidłowy przebieg ciąży i szczęśliwe rozwiązanie to dopiero początek dalszej walki o zdrowie i życie naszego dziecka. Dziecko urodzone jako wcześniak często już na starcie może mieć predyspozycje do problemów z komunikacją werbalną. Wszelkiego typu sondy i respiratory ratujące życie maluszka zostawiają w jego pamięci trwały ślad, dlatego w późniejszym etapie życia dziecko takie ma nadwrażliwość w obrębie aparatu mowy. Mogą również pojawić się problemy z artykulacją niektórych głosek.

Rodzice często nie zdają sobie sprawy jak ważnymi umiejętnościami są gryzienie i żucie. Ten sam ruch, który towarzyszy gryzieniu, towarzyszy również mówieniu. Im wcześniej dziecko nauczy się tej czynności, tym szybciej zacznie mówić i jego mowa będzie bardziej prawidłowa. Dlatego też logopedzi polecają podawanie małym dzieciom skórki od boczku, kabanosa, marchewki, gdyż w ten sposób dziecko przygotowuje swój aparat mowy do wypowiadania pierwszych słów.

Na tym etapie ważna jest także tzw. gimnastyka buzi i języka, a także nabywanie umiejętności manipulowania przedmiotami i ogólny rozwój ruchowy dziecka.

Indywidualne tempo rozwoju

Rodzice powinni uwzględnić fakt, że każde dziecko ma indywidualne tempo rozwoju. Nie można porównywać naszego dziecka z innymi („inne dzieci już chodzą a moje nie”).

Ważne jest to czy podejmujemy działania związane ze stymulacją rozwoju mowy. W internecie jest mnóstwo ćwiczeń aparatu mowy odpowiednio dobranych do wieku dziecka. Należy pamiętać o prawidłowym rozwoju ruchowym (Zakaz używania chodzika!!!!!!). Dziecko powinno przejść wszystkie etapy od pełzania, poprzez raczkowanie do chodzenia w pionie (Jeżeli u naszego dziecka, któryś z etapów został pominięty to również może to być czynnik indywidualny lub genetyczny i nie należy się tym martwić, jeśli odbyło się to bez ingerencji rodziców.”Nie wolno dziecka zmuszać”).

W momencie, gdy zauważymy u naszego dziecka problemy powinniśmy udać się na wizytę do pediatry lub logopedy czy neurologa oraz zbadać słuch dziecka. Im wcześniej dziecko zostanie zbadane i wykryte zostaną u niego pewne nieprawidłowości, tym szybciej zostanie podjęta terapia.

W ostatnim czasie obserwuje się pogorszenie w zakresie rozwoju mowy u dzieci. Coraz częściej jeszcze w szkole podstawowej dziecko ma wadę wymowy, która warunkuje jego postępy w nauce. Dziecko tak jak mówi tak też pisze. Dlatego też bardzo ważne jest podjęcie współpracy z logopedą przynajmniej rok przed rozpoczęciem nauki w szkole. Najlepszym momentem na podjęcie terapii logopedycznej jest 3 – 4 rok życia dziecka, gdyż wówczas przynosi ona najlepsze rezultaty.

Foniatra – lekarz od głosu, mowy i języka

W ostatnich latach ilość dzieci mających problemy ze słuchem i wymową drastycznie wzrasta. Jest to wynikiem postępu cywilizacyjnego.

Nadmierny hałas towarzyszący na każdym kroku, zbyt duża ilość bodźców słuchowych i niedoleczone infekcje to główne przyczyny problemów ze słuchem u naszych dzieci. Niedosłuch natomiast przyczynia się do powstawania wad wymowy.

Wizyta u foniatry – doświadczenia własne

Moje dziecko trafiło do foniatry w wieku 5 lat, w związku z wadą wymowy. Pani doktor zbadała cały aparat artykulacyjny, zostało również wykonane badanie audiometryczne słuchu i na szczęście wszystko wyszło dobrze. Chciałabym uświadomić wam drodzy rodzice, że problemy z mową dziecka również mogą mieć podłoże związane z niedosłuchem. Pierwszym badaniem jakie zleca logopeda w momencie ujawnienia się problemów z wymową dziecka, jest właśnie konsultacja foniatryczna.

Foniatria jako dziedzina medycyny

Foniatria to dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami głosu, mowy i języka, oraz zaburzeniami słuchy wpływającymi na mowę dzieci i osób dorosłych. W dzisiejszych czasach powyższe schorzenia są najczęstszymi przyczynami problemów z porozumiewaniem się. Kontrola u lekarza foniatry jest konieczna w przypadku dzieci z niedosłuchem wrodzonym lub głuchotą, ale także dzieci często chorujących na infekcje związane z zapaleniem uszu i dzieci mających problemy z komunikacją.

Apel do rodziców

Kochani rodzice powinniście uważnie obserwować wasze dzieci. W momencie wczesnego wykrycia problemów, dziecko ma szansę na szybko interwencję i terapię. Podobnie z zaburzeniami słuchu im wcześniej zostaną one zdiagnozowane, tym większa jest szansa dla rozwoju umiejętności mowy u tych dzieci.